محتوای تکمیلی کتاب
پلاس کتاب
عکس‌ها، ویدئوها، یادداشت‌ها و روایت‌های تکمیلی «جامانده» در این گالری منتشر شده‌اند.
نمای خانه خدا در شب شنبه
شب شنبه دوباره برگشتیم حرم تا کمک کنیم به اعمال دیگران. سر نماز طواف فرصتی شد تا چند عکس دیگر بگیریم از خانه‌ای که هر روز میهمانانش بیشتر می‌شد.
قبرستان جنة‌المعلّی
دوشنبه صبح رفتیم جنة‌المعلّی. ماها بیشتر به قبرستان ابوطالب می‌شناسیمش. آن پایین، قبر خدیجه، همسر پیامبر و نخستین زن مسلمان را با آجر سفید دورچین کرده‌اند؛ کنار قبر پسرش.
قبرهای قبرستان ابوطالب
قبرستان ابوطالب برای ما تمرین بقیع است. قبرهای رمل‌پاشی‌شده، بدون چراغ و سایه. تو خیال کن این قبر عبدالمطلب و ابوطالب باشد. مردی که به دعایش اصحاب فیل به سنگ‌ریزه‌های ابابیل زمین‌گیر شد، دست‌کم دوتا شاهچراغ لازم دارد، نه این سنگ‌چین کوچک…
قبرهای هاشم و عبدمناف
این هم قبرهای هاشم و عبدمناف است، اجداد نبی ما… چقدر غریب است این پیامبر مهربان.
نمای قبرستان ابوطالب پس از طلوع آفتاب
و من در قبرستان ابوطالب نشسته‌ام و فقط دارم به این فکر می‌کنم که مادر ما چند بار آمده اینجا به زیارت قبر مادرش خدیجه؟ مولای ما چقدر آمده به زیارت پدرش ابوطالب؟ اصلاً نبی ما چقدر آمده به زیارت همسر عزیزش و عمو و پدربزرگش؟ اینجا قدمگاه اولیاست… یواشکی کمی خاکش را برمی‌دارم به قصد طوطیا… آفتاب که زد، بلند گفتم: انا ابن خدیجة‌الکبری…
جمع زائران در قبرستان ابوطالب
در قبرستان نشستیم که جزءخوانی امروز را شروع کنیم؛ صدای روضه‌ای کمی آن‌طرف‌تر به گوش رسید. حمید، گویی مرغ دلش پروبال می‌زند، پرید و خودش را رساند. آخ که چقدر الان حاج منصور لازمیم…
نمای بیرونی مسجد جن
مسجد جن؛ شاید محل نزول سوره جن باشد و محل بیعت جنیان با پیامبر. امروز اما بیشتر ایستگاه اتوبوسش معروف است و وقتی ما رفتیم، بسته بود. ظاهراً فقط برای نماز باز میکنند.
زوج زائر اهل ساحل عاج
راستش را بخواهید، قرارم این نبود؛ اما تنوع قومیتی را که دیدم، تصمیم گرفتم چندتایی عکس بگیرم تا یادم نرود برادران و خواهران من در همه‌جای این دنیا هستند و همه رو به یک مسجد نماز می‌خوانند. این زوج از ساحل عاج آمده بودند.
ورودی توسعه ملک فهد از صحن جنوبی
این ورودی توسعه ملک فهد است از ساحه ــ صحن ــ جنوبی. خاک بر سر، نام‌گذاری هم بلد نیست؛ آن‌وقت سعید اینجا به معماری خشن ایراد می‌کند که سازه مسجد روح ندارد…
جزئیات معماری داخلی مسجدالحرام
باید بیایی اینجا و این گوشه معماری را ببینی تا وقتی مشهد و کربلا مشرف شدی، قدر فضای معنوی را بدانی و صلواتی بفرستی، هدیه به معمارانش؛ به شیخ بهایی و همکاران، به فرشچیان و به همه کسانی که روح می‌فهمند.
زائران آفریقایی
خواهران ما از گوشه‌ای دیگر از آفریقا.
زائر اقلیم کردستان عراق
برادرم از اقلیم جدایی‌طلب کردستان عراق.
زائران تونسی
خواهرانم از تونس.
گروهی از زائران، احتمالاً از داغستان روسیه
گروهی که گمان می‌کنم از داغستان روسیه آمده بودند و داشتند سعی می‌کردند.
نمای کعبه از طبقه دوم مسجدالحرام
روزهای بعد لباس احرام نپوشیدیم که جای طواف را برای تازه‌رسیده‌ها تنگ نکنیم. ازدحام هم بیشتر شد. مجبوریم از طبقه دوم برای نماز و دعا استفاده کنیم. اینجا کمی از کعبه بالاتر است.
نمای کعبه و محل طواف از طبقه بالا
برادران اهل‌سنت اینجا هم طواف میکنند؛ اما در فقه امامیه، طواف در اینجا مجاز نیست.
زائری از کشور چاد
به نظرم پیش از این، پرچم چاد را ندیده بودم.
ازدحام زائران در مسیرهای منتهی به حرم
آرام‌آرام شهر بسیار شلوغ شده و راه‌های منتهی به حرم زودتر بسته می‌شوند.
نمای کعبه از میان ایوان‌های عثمانی
این ایوان‌های بازسازی‌شده به ایوان‌های عثمانی معروف‌اند. از نیم‌طبقه که نگاه کنی، منظره این است.
وداع با کعبه پیش از حلق
خداحافظی مختصری می‌کنم که بروم و با سر تراشیده برگردم؛ شاید با دل بریده، شاید با تن جداشده از ظواهر دنیا… نمی‌دانم. راستش را بخواهی، آمده‌ام فریضه انجام بدهم، ولی هنوز حالی را که در کربلا و مشهد داشتم، ندارم. شاید در عرفات خبر دیگری باشد؛ هنوز نمی‌دانم…
ویترین کیک و کوکی استارباکس
حسین بدقولی مختصری کرد و داوطلبانه استارباکس مهمانمان کرد؛ شب جمعه، بین نماز مغرب و عشا! بوی قهوه مستمان کرد، ولی قیمت‌ها را که دیدیم، هوش از سرمان پرید. تو بگو یک کیک ویترینی ۵۰۰ هزار تومان می‌ارزد؟! یا کوکی ۳۰۰؟ خلاصه که احتیاط کردیم و کمی نوشیدنی گرفتیم که البته همان هم یک‌ونیم پیاده‌اش کرد؛ بیش از ۱۰۰ ریال سعودی.
نمای هتل از مقابل مسجدی در شارع منصور
جمعه دلگیر بود. ظهر رفتیم نماز جمعه. می‌خواستیم برویم مسجدالحرام که از سه‌کیلومتری خیابان را بسته بودند. رفتیم مسجدی در شارع منصور. اینجا تقریباً همه مساجد نماز جمعه دارند. امامی آمد و ده دقیقه از روی مزایای دهه ذی‌حجه را مرور کرد و دو رکعت مثلاً نماز خواند. از دم در مسجد، هتل ما دیده می‌شد.
بازی «لا تقول» در فروشگاه تن‌سیتی
جمعه‌شب با سعید رفتیم اطراف کمی دور زدیم. حمید سرماخورده بود و حسین هم که از دنیا بریده و دائم مشغول عبادت است. در تن‌سیتی این «لا تقول»ها برایم جذاب شد. دقت که کردم، فهمیدم چیزی شبیه پانتومیم خودمان است! از شما چه پنهان، یاد پوررضا افتادم. خب برادر من، «لا تقول»!
پرچم‌های فلسطین در مسیر شارع ام‌القری به حرم
از شارع ام‌القری پیاده که گز کنی سمت حرم، کشورهای جدیدی می‌بینی. اردنی‌ها و فلسطینی‌ها برای من مهم‌ترینشان هستند.
محل اقامت زائران اردنی
می‌دانستید به اردن می‌گویند مملکت اردن هاشمی؟!
بخش تجاری مجموعه جبل عمر
در جبل عمر، با انبوهی از سازه‌های بزرگ مواجهی؛ طبقات پایین تجاری و طبقات فوقانی هتل. هتل هیلتون و مریدا و النجوم و… همینجا هستند. بخش‌های تجاری هم شامل برندشاپ‌هایی مثل رولکس و کاسیو و… و صدالبته محل المطاعم.
فودکورت مجموعه جبل عمر
محل المطاعم همان فودکورت خودمان است! کی‌اف‌سی، مک، استارباکس و صدالبته جناب مستطاب البیک… یک‌جورهایی برای آدم‌هایی مثل من، محل المطامع است تا مطاعم.
شعبه رستوران البیک
اگر اینجا آمدید، حتماً امتحان کنید؛ به‌صرفه، باکیفیت و خوش‌مزه. چرا در کشور چنین برند بزرگی در حوزه رستوران نداریم؟!
ازدحام زائران کنار کعبه
یا ربّ العافیة و خالق العافیة…
مأموران زن در ورودی ملک فهد
در انقلاب شاهزاده، اصلاح حضور زنان در جامعه ظاهر پررنگی دارد. مثلاً نیمی از افسران فرودگاه، دختران جوان حجازی بودند. در تیم استقبال از زائران حضور پررنگی داشتند و می‌شد روزانه راننده‌های زن را پشت لکسوس و دوج در خیابان‌های مکه دید. این یکی اما نوبر است؛ پلیس زن برای حفظ امنیت بخش زنان ورودی ملک فهد.
نماز جماعت زائران در محل اقامت
خداوندا ببخش…
نمای مطاف خلوت پس از حرکت حاجیان به مشاعر
دو جفت لگد در فشار مطاف خورده باشی، می‌فهمی مطاف خلوت یعنی چه… حاجیان کوچ کرده‌اند به مشاعر؛ شاید با دل و روح دیگری برگردند…
تابلوی پل طریق علی بن ابی‌طالب در مسیر عرفات
در مسیر عرفات، برای اولین‌بار نام مبارک امیرالمؤمنین را در خیابان‌ها دیدیم.
چادر زائران در عرفات
چادرهای عرفات حال غریبی داشت. قرار بود بعد از غروب برویم مشعر، اما اختلالی پیش آمد و تا حدود ساعت یک در چادرها ماندیم؛ و چه بهتر!
اجتماع زائران در مشعر یا مزدلفه
مشعر یا مزدلفه، محشر صغراست. تو خیال کن چند میلیون کفن‌پوش تا طلوع نشسته‌اند تا صور رستاخیزشان بدمد و ناگاه با هم به‌سوی سرزمین موعود روانه می‌شوند…
تابلوی «I LOVE YOU MINA» در مسیر رمی جمرات
این هم خوش‌مزه‌بازی سعودی! در مسیر رمی جمرات!
رمی جمرات در روز یازدهم
روز عید فقط به جمره کبری سنگ زدیم. روز یازدهم همه حاجی‌ها به هر سه جمره سنگ می‌زنند. صحنه عجیبی است. از تداخل عمل و روح هرچه بگویم، کم گفته‌ام. به خدا که باید بیایی یک پارچه از خودت را آویزان کنی و آن‌قدر سنگ بزنی که این نفس را بکشی. بعدش می‌شود به خدمت شیطان رسید…
ویدئوی جمره عقبه
این جمره عقبه است. سعودی چهارطبقه‌اش کرده و طول دیوار حدود ۳۵ متر است! یعنی شما مفاهیم به‌شدت غنی و متعالی را بده دست این عرب صحرانشین پول‌دار؛ چنان صنعتی‌اش می‌کند که هیچ ردی از معنا و احساس در آن نماند.
بازگشت به مسجدالحرام در روز یازدهم
مستحب است حاجی، روز عید پس از حلق، برود مکه و طواف و سعی را انجام دهد. قربانی دیر انجام شد و ما روز یازدهم، بعد از نماز صبح و رمی جمرات، رفتیم مکه! الحمدلله تا نماز ظهر کار تمام شد. نماز ظهر را در کوه صفا خواندم و برگشتم.
برادرم فریدالله از کراچی در کوه مروه
مستحب است حاجی روی کوه صفا و مروه بایستد و از خدا حاجت بخواهد. دقایقی کوه مروه باز بود. رفتم و نشستم و تف به ریا، کمی دعا کردم. برادرم فریدالله از کراچی شروع به گفت‌وگو کرد و با هم گپ مختصری زدیم. مرا به خانه‌اش دعوت کرد، شماره‌ام را گرفت و مهربانی را در واتس‌اپ آغاز کرد.
ازدحام زائران در مسعی
برای شروع سعی، حدود ۴۰ دقیقه صبر کردیم تا راهمان بدهند؛ اما مسعی بسیار شلوغ بود.
چراغ‌های سبز مسیر هروله در مسعی
مستحب است مردان در حال سعی، زیر این چراغ‌های سبز آهسته بدوند؛ هروله کنند به یاد هروله مادر اسماعیل. مادر به‌دنبال آب بود برای فرزندش و خداوند زمزم را به او هدیه کرد. اهل روضه نیستم، اما یاد رباب می‌افتم و مستحب است حاجی تباکی کند…
حضور زائران در مسجد خیف
عصر به منا بازگشتیم و نماز عصر را در مسجد خیف خواندیم. خیف در ایام وقوف در منا، مصلای پیامبر بوده است. ۲۵ هزار متر مساحت دارد و برای ما یادآور اربعین است. همه‌رنگ آدمی در خیف نشسته و خوابیده و ما دنبال جای پای پیامبر هستیم.
نمای جانبی سازه چندطبقه جمرات
نمای جانبی سازه جمرات؛ طبقه همکف و سه طبقه فوقانی. برای شیعیان، فقط رمی در طبقه همکف مُجزی است.
حاج محمدباقر نکونام، روحانی کاروان
حاج محمدباقر نکونام، روحانی خوش‌قلب، خوش‌کلام و صبور کاروان ما. نظرات علما در خصوص حج را نسبتاً خوب می‌دانست و از جایی به بعد، پاسخ‌هایش برای من یقین‌آور شد. خدا تحت ولایت امیرالمؤمنین حفظش کند.
فضای استراحت زائران در چادرهای منا
سرانه فضا برای هر نفر در چادرهای منا، ۸۰ سانتی‌متر در ۲ متر بود! لذا کیف‌ها را آویزان کردیم و عده‌ای هم نخوابیدند. بعداً متوجه شدیم سرانه خواهران را دو برابر حساب کرده‌اند.
بسته‌بندی اختصاصی کوکاکولا برای موسم حج
در هر حالتی، فروشنده باش. این آقای کوکاکولا برای هر حالت و موقعیتی محصول اختصاصی دارد. این هم نمونه‌اش.
خروج از منا در روز دوازدهم
عصر روز دوازدهم، منا را ترک کردیم؛ به امید اینکه خدا همه دعاها و آرزوها را مستجاب کند.
استند راهنمای اعمال ایام حج
راه‌بند مقابل یکی از ورودی‌های مسجدالحرام
راه‌بندهای بی‌دلیل و اعصاب‌خردکن سعودی.
ناودان طلای کعبه
ناودان طلا.
درِ کعبه
تو برون در چه کردی که درون خانه آیی؟!
نمای کعبه از ایوان‌های مسجدالحرام
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِينَ
اثر خوش‌نویسی چوبی با قیمت ۱۵۰۰ ریال سعودی
۲۲ میلیون ناقابل!
یکی از برندهای تجاری در مجموعه جبل عمر
اطراف کعبه و در ناحیه جبل عمر، بهشتی ساخته‌اند برای برندها!
باقلوا با قیمت ۲۶۰ ریال سعودی برای هر کیلوگرم
بفرمایید؛ باقلوا کیلویی ۳٫۵ میلیون تومان.
محصولات فروشگاه استارباکس
استارباکس چیزی ارزان‌تر از ۱۱ ریال ندارد؛ بین ۱۱ تا ۶۰ ریال. ریال امروز ۱۳٬۵۰۰ تومان بود.
تبلیغ فروشگاه در مکه‌مال
دیدن سرعت تغییرات جامعه سعودی برایم جذاب است. در مال‌های مکه هم می‌شود بسیاری از برندهای غربی را دید. هم می‌شود زن بی‌حجاب دید و هم می‌شود تبلیغات ضدحجاب دید! تقریباً در هیچ تبلیغی در مکه‌مال تصویر زن محجبه نیست! اینجا هم نوشته: ستاره مدرسه باش!
دیوار فروش آزاد قطعات لگو
این دیوار فروش آزاد لگو است. مثل پاستیل‌فروشی‌ها، ظرفی حساب می‌کند؛ هر ظرف ۹۹ ریال. با ملاقه می‌کشی و می‌بری.
شعار تبلیغاتی برند فروش عبا در مکه
زندگی برای پوشیدن لباس‌های خسته‌کننده خیلی کوتاه است! شعار یک برند فروش عبا در مکه.
مجموعه لگوی قلعه هاگوارتز
اینکه من اهل خرید نیستم و اینکه بازارگردی مکروه است و اینکه ارزش ریال بسیار پایین است، نتیجه‌ای جز نخریدن سوغاتی ندارد. احتمالاً فقط آب زمزم سوغات ببرم! باورتان می‌شود همین لگو ۲۲ میلیون بیارزد؟
استلام رکن یمانی
استلام رکن یمانی. یا علی.
تدارک موکب غدیر
تلاش سازمان برای برپایی موکب غدیر! یعنی این‌همه ادعا نتوانسته به‌درستی بادکنک پُر کند!
خرمای عجوه با قیمت ۱۹۰ ریال سعودی برای هر کیلوگرم
خرمای عجوه کیلویی ۲٫۵ میلیون.
کوه صفا و محل آغاز سعی
کوه صفا محل اجابت دعاست.
محل استقرار امام جماعت مسجدالحرام
امام جماعت مسجدالحرام، زیر سقف و بیرون مطاف می‌ایستد؛ زیر همین ایوان‌هایی که به عثمانی معروف‌اند. یعنی هرکه در مطاف می‌ایستد، از امام جلوتر است!
نمای کعبه از محل توقف در صفا
مستحب است حاجی بر صفا بایستد و این توقف را طولانی کند. دین و خود و اهل و عیالش را به خدا بسپارد و این کار را زیاد کند؛ پس بگوید: أستَودِعُ اللَّهَ الرَحمنَ الرَّحیمَ الَّذِى لا تَضیعُ وَدائِعهُ دینى و نَفْسی وَ أهْلی
نمای کعبه و زائران در مطاف
اللَّهُمَّ اسْتَعْمِلْنی علی کِتَابِکَ وَ سُنَّةِ نَبیِّکَ و تَوَفَّنی عَلی مِلَّتِهِ، وَ أعِذْنی من الْفِتنَة
اقامه نماز در فضای تجاری
مهم نیست کجا باشی. همین که صدای نماز مسجد را می‌شنوی، متصلی. همه، همه‌جا می‌ایستند به نماز. نماز که چه عرض کنم؛ نماز بی‌ولای او…
برج وقف ملک عبدالعزیز برای حرمین شریفین
وقف ملک عبدالعزیز برای حرمین شریفین. خراب شه ان‌شاءالله.
کوه صفا از زاویه حجرالاسود
کوه صفا از زاویه حجرالاسود.
نمای شبانه کعبه و ناودان طلا
شهر خلوت‌تر شده، اما نه آن‌قدر که انتظار می‌رفت. به نظر می‌رسد محدودیت حج به‌دلیل کرونا، در بیشتر ماندن حجاج امسال مؤثر است. بااین‌حال، امشب دقایق خوبی زیر ایوان بر ما گذشت. آنچه گذشت را نمی‌توان نوشت.
لمس رکن یمانی
استلام رکن یمانی، از دلچسب‌ترین لحظات سفر است. اللهم ارزقنا فی کل عام.
ورودی‌های بسته حجر اسماعیل
از ابتدای سفر تاکنون، حجر اسماعیل همواره بسته بوده و از فیض نماز و دعا در داخلش محروم بودیم. به نظر قصد گشایش هم ندارد.
نوشته‌های زربفت پرده کعبه
خواندن نوشته‌های زربفت کعبه ساده نیست؛ لکن امشب این بخش چشمم را گرفت: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ نَبِّئْ عِبَادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ…
نمای شبانه پرده کعبه و ناودان طلا
یا مَن یُسَمّی بالغفور الرحیم…
نمای شبانه کعبه و زائران
لا یُمکِنُ الفِرارُ مِن حُکومَتِک…
محل توزیع آب زمزم در مسجدالحرام
مستحب است حاجی پس از طواف و نماز طواف، از آب زمزم بنوشد. چاه زمزم جایی همین اطراف بوده که در طرح توسعه مدفون شده و آبش با لوله‌ها به کارخانه رفته و امروز در هر دو حرم در دسترس زائران است. هرچند حجم و طعم آب فعلی، این گمان را که سعودی در آب زمزم دخل‌وتصرف می‌کند، در ذهن تقویت می‌کند؛ لکن رجای رحمت حق و شفا حتماً به‌جاست.
طواف شبانه پیرامون کعبه
هر طواف شامل ۷ شوط است و مسیر میان حجرالاسود و مقام، چیزی حدود ۵۲۰ متر است. امشب این مسافت را در حدود ۲۸ دقیقه طی کردیم؛ یعنی هر شوط ۴ دقیقه. این بهترین رکورد ما در این سفر تا اینجاست.
ازدحام زائران در دهانه غار حرا
امروز غار حرا مشرف شدیم. ازدحام جمعیت مانع از رسیدن به غار بود، اما می‌شد دهانه غار را دید.
نمای مکه از ارتفاعات غار حرا
برای فهم مقام ام‌المؤمنین خدیجة‌الکبری همین بس که ۴۰ روز، هر روز افطار پیامبر خدا را شخصاً به این غار رساند؛ کاری که برای ما بسیار صعب، سخت و طاقت‌فرسا بود. خدا کسانی را که مقام او را کوچک شمردند…
عمره نیابتی در شب‌های پایانی مکه
شب‌های آخر مکه است. رفتیم تا تنعیم و محرم شدیم برای عمره، به نیابت از آنان که التماس دعایی گفته بودند. خداوند به خیر از ایشان قبول کند.
نمای شبانه کعبه
تَعالَیتَ یا سُبحان
نماد طلایی غار حرا در برج ساعت
در برج ساعت ــ بفرمایید برج شیطان ــ نمادی از غار حرا گذاشته شده، متناسب با برج ساعت؛ از طلا!
نمای شبانه کعبه از طبقه بالا
لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَكَ وَ بِحَمْدِكَ ظَلَمْتُ نَفْسى وَ تَجَرَّأتُ بِجَهْلى وَ سَكَنْتُ اِلى قَديمِ ذِكْرِكَ لى وَ مَنِّكَ عَلَىَّ
جلسه اختتامیه حضور کاروان در مکه
شگفت‌آور بود. امروز در جلسه اختتامیه مکه کاروان، مدیر کاروان گفت: عزیزان، دیدید عمر سفر چقدر کوتاه بود؟ مدینه هم همین‌قدر کوتاه است. قدر بدانید.
نشست پایانی کاروان در مکه
دارد بساط بزم ما در مکه جمع می‌شود…
چمدان‌های کاروان پیش از حرکت به مدینه
این ساک‌ها یعنی خداحافظی ما با بلدالحرام، به‌سوی مدینة‌النبی…
تابلوی ورود ویژه مُحرم‌ها به مطاف
سعودی دو شب است که باز ایده زده و مردها را فقط با لباس احرام راه می‌دهد. دیشب میانه راه طواف، یک سرباز بی‌ادب از پشت گردنم گرفت و از مطاف بیرونم کرد، چون لباس احرام نداشتم. در ایام تمتع احترام بیشتری به زائر گذاشته می‌شد، اما الان وارد ایام عمره شده‌ایم و ظاهراً پروتکل تغییر کرده است. خدا لعنتشان کند که کعبه را به اسارت گرفته‌اند؛ این خائنان به حرمین شریفین.
قفل درِ کعبه
صُنِعَ هذا القُفلُ في عهدِ الملك خالد بن عبدالعزيز آل سعود؛ لعنهم الله أجمعين من الآن إلى قيام يوم الدين.
پرده و درِ کعبه
ما همچو گدایان به در آویخته‌ایم!
چراغ سبز کنار حجر اسماعیل
شمعدان‌های سبز حجر اسماعیل.
دیوار کعبه در محل مستجار
مستجار…
نمای نزدیک از سنگ دیوار کعبه
سنگ یک‌دست و دانه‌دانه، با دانه‌های رنگی. سنگ کعبه.
مناره جنوبی مسجدالحرام از طریق ابراهیم خلیل
مناره جنوبی از دید طریق ابراهیم خلیل.
نمای کعبه از طبقه بالا
قَدْ أَتَيْتُكَ يا إلهي…
بنر مسدودکننده دید کعبه از کوه صفا
فکر می‌کنید سعودی این بنر را برای چه نصب کرده؟ برای اینکه از روی کوه صفا، کعبه دیده نشود و حاجیان نتوانند حجرالاسود را استلام کنند و اینجا ازدحام نشود. اساساً عقل سعودی، راه‌حل ازدحام در مناسک را تا جای ممکن تعطیل‌کردن آن دانسته؛ اگر نشده، توسعه‌اش داده است. مثل جمرات، مسعی و مطاف که چهارطبقه‌شان کرده.
نشان نام امیرالمؤمنین در مسجدالحرام
السلام علیک یا امیرالمؤمنین
زائران زن پشت دیوارهای بقیع
زنان پشت دیوارهای خشن بقیع، در حسرت زیارت ائمه.
گنبد سبز و مناره‌های مسجدالنبی
مدینه، شهر پیغمبر.
وجه شمالی خانه و حجره رسول خدا
خانه رسول خدا، از سمت شمال. برای سلام بر پیامبر خدا، تنها راه این است که از باب‌السلام وارد شوید و مستقیم پیش بروید تا به اینجا برسید. این وجه شمالی خانه در دست چپ شماست و بدون توقف می‌توانید ببینید و بگذرید تا به مدفن ایشان در حجره‌شان برسید.
نمای قبور ائمه بقیع از پنجره هتل
در بقیع، مسیر به‌گونه‌ای طراحی شده که قبور چهار امام ما مطلقاً دیده نمی‌شود. برای توقف هم بسیار سخت‌گیر و بی‌ادب‌اند. اما از پنجره هتل ما قبور به این شکل دیده می‌شود. السلام علیکم یا اهل بیت النبوة.
جمع زائران در زیارت دوره ویژه مدینه
صبح، با منتخبی از زائران کاروان‌های هتل رفتیم زیارت دوره ویژه. بسیار پربار و دلچسب بود. ظرف دو ساعت، مدینه را گز کردیم و ۱۴۰۰ سال سر خوردیم و سرنوشت آدم‌ها و قصرها و… را دیدیم و شنیدیم.
بئر غرس در مدینه
اینجا بئر غرس است. پیامبر اینجا آب نوشیدند و برای برکت این چشمه دعا کردند و وصیت کردند امیرالمؤمنین ایشان را با این آب غسل دهند. به تبرک مقداری آب برداشتیم و بر مظلومیت حضرت گریستیم که به عدد انگشتان دو دست، مسلمان نبود بیاید جنازه‌اش را همراهی کند…
ویدئوی بقیع
در مظلومیت بقیع همین بس که تنها سربازان مسلحی که در عربستان دیدیم، در بقیع هستند. امروز جوان افغان را که اندکی ریگ از بقیع برداشت، بازداشت کردند و با باتوم… این‌ها عادت دارند به بازوها جسارت کنند. نسل مغیره‌اند این‌ها!
حضور در مسجد قبا
عصر مشرف شدیم قبا.
نمای شبانه مسجد قبا
شب زیبای قبا ما را به عکاسی وادار کرد.
جبل‌الرماة در منطقه احد
این تپه، جبل‌الرماة است؛ درست مقابل جبل عینین. این دو، تنگه احد را تشکیل می‌دهند. پیامبر ۴۰ تیرانداز را روی این تپه قرار داد و دستور داد: اگر پیروز شدیم و مشرکان را تا مکه تعقیب کردیم، یا شکست خوردیم و تا مدینه تعقیبمان کردند، این تپه را رها نکنید. مسلمانان دلاورانه جنگیدند و پرچم‌داران کفر یکی‌یکی به زمین افتادند. مشرکان در حال عقب‌نشینی بودند که تیراندازان به طمع غنیمت پایین آمدند و… خالد بن ولید با ۱۰۰۰ سرباز این تپه را دور زد و عکرمه از روبه‌رو به جنگ برگشت و سپاه اسلام در میانه پیروزی به خون نشست! پیامبر بعدها فرمود: یوم احد، سخت‌ترین روز ما بود.
مدفن شهدای اُحد و حضرت حمزه
هفتاد تن از سپاه مسلمین کشته شد که سرامد همه‌ی آن‌ها حمزه رحمة‌الله علیه بود. اینجا مدفن اوست. همینجا ۳۰۰ زخم بر تن امیرالمومنین نشست و خلفای اول و دوم فرار کردند و تا بیست روز خبری از آن‌ها نبود چرا که شایعه شده بود پیامبر کشته شده است!! حال آنکه فقط به دندان‌های ایشان جسارت شد.
مسجد شهدای اُحد
در مدینه در محل هر واقعه‌ی مهم تاریخی مربوط به پیامبر، مسجدی ساخته شده. این مسجد شهدای احد است در محل جنگ احد.
محراب مسجد ذوقبلتین
اینجا محراب مسجد ذوقبلتین است. جایی که در میان نماز وحی امد و جبرییل پیامبر را ۱۸۰ درجه چرخاند به سوی کعبه.
بقایای محراب قدیم مسجد ذوقبلتین
سنگ بالای تصویر، آخرین نشانه‌ها از محراب قدیم مسجد است. این محراب رو به مسجد‌الاقصی است.
مسجد امیرالمؤمنین در محل جنگ احزاب
این مسجد امیرالمومنین است در محل جنگ احزاب.
محل مسجد فاطمه زهرا در منطقهٔ جنگ احزاب
آواری که می‌بینید مسجد فاطمه زهرا بوده در محل جنگ احزاب که سعودی چشم دیدنش را نداشته و در این سال‌های اخیر خرابش کرده.
مسجد فتح در منطقهٔ جنگ احزاب
این هم مسجد فتح است که به یاد پیروزی در جنگ احزاب ساخته شده است.
محل منبر رسول خدا
این محل منبر رسول خدا است.
مسجد سلمان فارسی در منطقهٔ جنگ احزاب
این هم مسجد جناب سلمان فارسی است در همان محل.
تور گردشگری شهری مدینه
تور مدینه گردی رایگان در شهر طراحی و به ۱۶ زبان اجرا می‌شود.
نمای داخلی مسجد قبا
مسجد قبا مسجد زیباییست که توسعه یافته. اولین مسجد مسلمین در تاریخ بوده و نماز در ان اجر بالایی دارد.
محل کوچهٔ بنی‌هاشم و خانهٔ حضرت زهرا
این در درواقع در محل کوچه‌ی بنی‌هاشم واقع شده و پشت این در، در خانه‌ی حضرت زهراست. ماجرای اتش و در و مسمار…
میان خانهٔ حضرت زهرا و بقیع
از درب خانه‌ی حضرت زهرا تا این غربت ائمه اربعه در بقیع چیزی حدود ۵۰۰ متر فاصله است… بین الحرمین مدینه اینجاست رفقا.
سلام به اهل‌بیت در بقیع
اسلام علیکم یا اهل بیت النبوة و موضع الرساله
باب‌السلام مسجدالنبی
اللهم انی وقفت علی باب من ابواب بیوتک
روضه‌ای از باغ‌های بهشت
قال رسول الله
کتیبهٔ روضة من ریاض الجنة
قال رسول الله (ص) ما بین بیتی و منبری روضة من ریاض الجنة
فضیلت نماز در مسجدالنبی
قال رسول الله(ص) صلاة فی مسجدی هذا، افضل من الف صلاة فی ما سواء الا المسجد الحرام
محراب رسول خدا در مسجدالنبی
این مکان محراب رسول خداست…
کتیبهٔ باب ابوبکر در مسجدالنبی
ظاهرا اینجا باید نوشته باشد: این خرابه‌ی ابوبکر کذاب است که خدا هرگز از او راضی نخواهد شد.
خانهٔ رسول خدا در مسجدالنبی
خانه‌ی رسول خدا که توسط دشمنانش محاصره شده است.
سلام بر رسول خدا
سلام بر رسول خدا. سلام بر خاتم الانبیا. سلام بر بهترین خلق خدا و لعنت بر غاصبین حق امیرالمومنین
قبر ام‌البنین در بقیع
صبح و عصر پس از نماز، دقایقی درب بقیع برای اقایان باز است. صبح‌ها پیش از طلوع می‌شود وارد شد و از دور سلامی داد آن هم زیر سایه‌ی توهین و تهدید سرباز مسلح بی‌ادب سعودی. همه‌ی قبور تاریک و خاموش. جز قبر جناب ام‌البنین که به نور مناره‌ی غربی مسجد پیامبر همواره روشن است.
معماری توسعهٔ نخست مسجدالنبی
توسعه‌ی اول سعودی‌ها حدود مسجد را از شمال و شرق گسترش داده است. با معماری ملهم از روم و عثمانی.
باب بقیع مسجدالنبی
بعد از سلام به پیامبر از باب بقیع خارج می‌شوید. درست رو به بقیع
منبر پیامبر از روضهٔ رضوان
منبر پیامبر از زاویه‌ی دید روضه‌ی رضوان.
محراب پیامبر از داخل روضهٔ رضوان
محراب پیامبر از داخل روضه رضوان
درب پشتی خانهٔ حضرت زهرا
درب پشتی خانه‌ی حضرت زهرا. دستور رسید همه‌ی درها را به مسجد ببندید جز درب خانه‌ی حضرت زهرا. پیامبر هر نماز واجب می‌امد و چارچوب در را میگرفت و می‌فرمود یرید الله لیذهب عنکم الرجس و یطهرکم تطهیرا. حال در را بسته‌اند و سگ را گشاده…!
ستون عایشه در مسجدالنبی
ستون عایشه لعنت‌الله علیها
ستون حرس؛ جایگاه امیرالمؤمنین
ستون حرس یا جایگاه امیرالمومنین.
ستون حرس از زاویه‌ای دیگر
ستون وفود در مسجدالنبی
ستون وفود
ستون توبه در مسجدالنبی
ستون‌توبه
گنبد سبز مسجدالنبی
السلام علیک یا نورالله فی الظلمات الارض.
سفرهٔ افطار در مسجدالنبی
هر شب پس از غروب در محوطه مسجد قدیم، مردم سفره افطار پهن میکنند.
مزار امام حسن مجتبی در بقیع
کریم، کاری به جز جود و کرم نداره…
بقیع و آرزوی ساخت حرم
اخر یه روز شیعه برات حرم می‌سازه… حرم برای تو شه کرم می‌سازه
زیارت اهل‌بیت در بقیع
وَأُشْهِدُ اللّٰهَ أَنِّي سِلْمٌ لِمَنْ سالَمْتُمْ، وَحَرْبٌ لِمَنْ حارَبْتُمْ، مُؤْمِنٌ بِسِرِّكُمْ وَعَلانِيَتِكُمْ، مُفَوِّضٌ فِي ذٰلِكَ كُلِّهِ إِلَيْكُمْ
وداع با اهل‌بیت در بقیع
و لا جعل الله اخر العهد منی لزیارتکم یا اهل بیت النبوة
سلام و برائت در کنار خانهٔ رسول خدا
لَعَنَ اللّٰهُ عَدُوَّ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ وَأَبْرَأُ إِلَى اللّٰهِ مِنْهُمْ، وَصَلَّى اللّٰهُ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ محمد.
شبکهٔ خانهٔ رسول خدا
اللهم العن الجبت و الطاغوت
هتل محل اقامت در کنار بقیع
هتل ما در مدینه درست نزدیکترین هتل به حرم و بقیع بود و اتاق ما مشرف به مضاجع ۶ معصوم.
قبةالخضراء از پنجرهٔ اتاق ۴۳۸
قبة الخضراء از پنجره اتاق ۴۳۸
مضجع شریف ائمهٔ اربعه در بقیع
مضجع شریف ائمه‌ی اربعه علیهم السلام
سربازان سعودی در محدودهٔ روضه
سربازان سعودی در مدینه خشن و تند هستند. بعضا مسلحند خصوصا در حد روضه و بقیع. نمی‌خواهم روضه بخوانم اما چند باری که ما را نوازش کردند یک وجه اشتراک داشت. مردمانی دست سنگینند…